İsrail’in BM üyeliği askıya alınabilir mi?

İslam İşbirliği Teşkilatı’nın (İİT) Türkiye’nin teşebbüsüyle 25 Ağustos’ta Cidde’de yaptığı harikulâde toplantı, İsrail’in Gazze’de sürdürdüğü soykırım siyasetlerine karşı atılacak adımların gözden geçirilmesi, yeni kararların alınmasını ve eşgüdümün güçlendirilmesini hedefledi.

Bu toplantının Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’na bir aydan az bir müddet kala gerçekleşmesi de zamanlama açısından kıymetli oldu.

Çünkü başta İİT olmak üzere birçok milletlerarası kuruluş ve ferdi ülkeler, 22 Eylül’de başlayacak BM Genel Kurulu’nu hem Gazze’de yaşanan şimdiki katliamların sona erdirilmesi ve bu katliama yol açan İsrailli yöneticilerin cezalandırılması hem de Filistin probleminin iki devlet formülünde tahlili için kıymetli bir yer ve fırsat olarak görüyorlar.

Her ne kadar BM fonksiyonunu yitirmiş, BM Şartı’nın gereklerini yerine getiremeyecek bir kuruma dönüşmüş olsa da her sene yapılan Genel Şura, global çapta devam eden çatışmalar ve uyuşmazlıkların taraflarının tezlerini aktarma ve kamuoyu yaratma eforları için kıymetli bir diplomatik araç olma vasfını sürdürüyor.

İİT de Cidde toplantısında BM Genel Kurulu sürecinde İsrail’in Filistinli sivillere uygulamaya devam ettiği katliamlar ve soykırım siyasetlerini en güçlü biçimde gündemde tutmayı sağlamayı amaçlayan kimi kıymetli kararlar aldı.

Bunlardan en kıymetlisi sonuç bildirgesinin 28. unsurunda şöyle tabir edildi:

“İİT, İsrail’in BM üyelik şartlarını açıkça ihlal etmesi ve BM kararlarını daima hiçe sayması ışığında, İsrail’in BM üyeliğinin BM Şartı’na uygunluğunu derinlemesine incelemeye teşvik eder. Ayrıyeten, İsrail’in BM üyeliğinin askıya alınması eforları koordine edilmelidir.”

İİT Devir Lideri olarak toplantıya başkanlık eden Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da açılışta yaptığı konuşmada, BM Genel Kurulu’nun Filistin probleminde “dönüm noktası” olacağının altını çizerken, “Dolayısıyla, Filistin’in tanınması tarafındaki ivmeyi korumak ve genişletmek için gayretlerimizi birleştirmeli, birebir vakitte Filistin’in tam üyeliği için bir BM teşebbüsü başlatmalı ve İsrail’in Genel Şura çalışmalarından çıkarılmasını değerlendirmeliyiz,” tabirlerini kullandı.

Sonuç bildirgesi ve Dışişleri Bakanı Fidan’ın açıklamalarına bakıldığında iki maksat göze çarpıyor. Birincisi İsrail’in BM üyeliğinin askıya alınması, oburu ise Genel Şura çalışmalarına katılmasının engellenmesi.

ÜYELİĞİN ASKIYA ALINMASI İMKANLI DEĞİL

Bu gayelerden birincisinin yani BM üyeliğinin askıya alınması mevcut siyasi konjonktür ve BM mevzuatlarına nazaran mümkün değil.

BM kurallarına nazaran bir ülkenin üyeliğinin askıya alınması için BM Güvenlik Konseyi’nin tavsiyede bulunması, Genel Heyetin üçte ikisinin de oylamada “evet” demesi gerekiyor. Başta ABD olmak üzere Güvenlik Kurulu üyelerinin bu türlü bir teşebbüse sıcak bakmayacakları ortada.

GÜNEY AFRİKA ÖRNEĞİ

Zaten BM, kurulduğu 1945’ten bu yana hiçbir üye ülke için bu türlü bir süreç başlatmadı ve askıya alınan üyelik olmadı. Bu bahis, en son Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ile de tartışma konusu oldu lakin BM mevzuatını ihlal eden tarafın Güvenlik Konseyi’nin daimi üyesi olması sürecin imkansızlığını ortaya koydu.

Dışişleri Bakanı Fidan’ın altını çizdiği öbür metot ise İsrail’in Genel Şuraya iştirakinin önlenmesi. BM Şartı’na nazaran BM Şartı’nı daima ve ağır biçimde ihlal eden üyelerin hakları ve ayrıcalıkları Genel Heyetin üçte ikisinin oy vermesi durumunda askıya alınabiliyor. Bu uygulama tarihte yalnızca bir kez 1974’te Güney Afrika’ya karşı kullanıldı.

Ancak sürecin karmaşıklığı ve Güvenlik Konseyi’nin de olurunun alınması gerekliliği bu sürecin İsrail için uygulanmasını zorlaştıran ögeler ortasında görülüyor.

Bu zorluklara karşın bu mevzunun gündemde tutulmasının İsrail’e dönük baskının daha da güçlenmesi ve BM Genel Kurulu’nun iki yıldır artarak süren katliam siyasetlerinin aklanmaya çalışılacağı bir platform olamayacağının gösterilmesi açısından faydaları olacağı değerlendiriliyor.

BM GENEL KURULU “FİLİSTİN ZİRVESİNE” DÖNEBİLİR

Bu yılki BM Genel Kurulu’nun Dışişleri Bakanı Fidan’ın tanımıyla “dönüm noktası” olmasını sağlayacak kıymetli gelişmelerden biri de Fransa ve İngiltere üzere önde gelen Batılı ülkelerin Filistin’i tanıma planları olması.

Bu iki ülkenin yanı sıra Avustralya, Malta ve Kanada’nın tanıma kararı alabileceği öngörülüyor. Mevcut durumda 147 BM üyesi Filistin devletini tanıyor.

Başta Fransa olmak üzere Batı’dan daha fazla ülkenin katılma kararı almasının İsrail üzerindeki iki devletli tahlil baskısını artıracak bir gelişme olacağı, İsrail’in bu nedenle ABD aracılığıyla bu teşebbüsleri engellemek istediği biliniyor.

Yine BM Genel Kurulu öncesinde ya da sırasında Fransa ve Suudi Arabistan liderliğinde devlet ve hükümet liderlerinin iştirakiyle kıymetli bir Filistin toplantısının gerçekleştirilmesi de planlanıyor.

Bütün bu gelişmeler ve tartışmalar, 22-30 Eylül günlerinde gerçekleştirilecek olan BM Genel Kurulu’nun global “Filistin Zirvesine” dönmesine yol açması açısından büyük ehemmiyet taşıyor.