Nöbetçi Eczaneler
Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla 1991’de bağımsızlığını ilan eden Kazakistan, kısa müddette 100’den fazla füzeden, 1040 nükleer başlıktan, 40 stratejik füze taşıyıcı uçaktan ve 370 seyir füzesi başlığından oluşan dev bir nükleer arsenal sahibi oldu. Bu durum, Kazakistan’ı dünyanın dördüncü en büyük nükleer gücüne sahip Müslüman ülke olarak tarihe geçirdi.
NÜKLEER DENEME SAHALARI
Semipalatinsk (günümüzde Semey) üzere nükleer deneme alanlarına sahip Kazakistan, ham uranyum rezervi ve teknik kapasitesiyle de dikkat çekiyordu. ABD ve milletlerarası toplum, Kazakistan’ın nükleer potansiyeline kısa müddette odaklandı.
ABD İLE GÜVENLİK VE YATIRIM GÖRÜŞMELERİ
Eylül 1991’de dönemin ABD Dışişleri Bakanı James Baker, Kazakistan’ı ziyaret ederek Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev ile görüştü. Nazarbayev, nükleer silahlardan vazgeçmeleri durumunda ABD’den güvenlik garantisi ve petrol alanlarının geliştirilmesini talep etti.
NÜKLEER SİLAHLARIN TAŞINMASI VE START-1 ANLAŞMASI
Aralık 1991’de Kazakistan, stratejik silahların denetimini Moskova ile paylaşmayı planladı ve Ukrayna ile Belarus’la birlikte nükleer silahların Rusya’ya taşınması konusunda anlaştı. 23 Mayıs 1992’de Lizbon Protokolü, Kazakistan, ABD, Rusya, Ukrayna ve Belarus ortasında imzalandı. Bu protokolle üç eski Sovyet ülkesinin NPT’ye katılması öngörülüyordu.
NPT VE GÜVENLİK GÜVENCELERİ
Kazakistan, 1994’te NPT’ye katılarak nükleer silahlardan resmi olarak vazgeçti ve ABD, Rusya, İngiltere ile “Güvenlik Teminat Muhtırası” imzaladı. Daha sonra bu garantiye Çin ve Fransa da dahil oldu.
NÜKLEER CEPHANENİN TAŞINMASI VE İMHASI
Kazakistan, nükleer cephanenin taşınmasında Rusya ve ABD’den sorumluluk üstlenmesini istedi. ABD ile yapılan bilinmeyen operasyon sonucunda yaklaşık 600 kilo zenginleştirilmiş uranyum ülke dışına çıkarıldı. 27 Mayıs 1995’te Semipalatinsk Nükleer Deneme Sahası’ndaki son nükleer yük imha edildi, 1996’da stratejik bombardıman uçakları Rusya’ya taşındı.
RADYOAKTİF MARUZİYET VE HALKIN YAŞADIĞI ACILAR
Semipalatinsk Nükleer Deneme Sahası’nda 40 yıl boyunca 456 nükleer test gerçekleştirildi. Bu müddet zarfında 1,5 milyon kişi radyoaktiviteye maruz kaldı, engelli doğumlar ve çift başlı hayvanlar arttı. Bu durum, halk ortasında büyük tasa yarattı.
ABTİ NÜKLEER HAREKET VE MİTİNGLER
1989’da Kazak şair Oljas Süleymenov tarafından kurulan “Nevada-Semipalatinsk” Hareketi, nükleer deneme alanının kapatılması için faal gayret yürüttü. 19 Ekim 1989’da alanda son nükleer test gerçekleştirildi. 29 Ağustos 1991’de saha resmen kapatıldı ve BM tarafından bu tarih “Uluslararası Nükleer Denemelere Karşı Aksiyon Günü” ilan edildi.
NÜKLEER GÜÇTE YENİ ADIMLAR
Bağımsızlığının 34. yıl dönümünü kutlayan Kazakistan, nükleer güçte stratejik adımlar atmaya başladı. Ülke, dünya ham uranyum rezervlerinin yüzde 40’ına sahip olup, birinci nükleer güç santralinin inşasına başladığını duyurdu.
