Nöbetçi Eczaneler
Ukrayna savaşında barış uğraşları sürerken gözler bir sefer daha Kırım yarımadasına çevrildi.
27 bin kilometrekarelik bir alana yayılan Kırım’ın, stratejik ve ekonomik açıdan değer biçilemez kıymeti var.
Kırım’ın denetimi, ticari gemilerin rotaları ve doğal gaz ile petrol kaynaklarının kontrolü bakımından da kritik değerde. Sadece petrol ve doğalgaz değil tahıl sevkiyatı için de Kırım stratejik bir bölge.
Bir ülkenin Kırım’a sahip olması, o ülkenin Karadeniz’den tahıl ve başka malların sevkiyatının da denetimini elinde bulundurması manasına geliyor. Tatil beldeleri ve ılıman yaz iklimiyle de Kırım Ruslar için cazibe merkezi.
RUSYA İÇİN KIRIM NEDEN KIYMETLİ?
Kırım’ın, Ruslar açısından tarihî değeri de büyük. Ruslar, Kırım ile canlı ve kopmaz bir bağları olduğunu söylüyor.
Kırım, 1783’te Büyük Katerina devrinde Çarlık Rusya’sının topraklarına dahil oldu, yüzlerce yıl Rus topraklarının modülü olarak kaldı.
Müslüman Tatarların nüfusunun çoğunluğunu oluşturduğu Kırım, 1921’de Sovyetler Birliği’nin bir modülü oldu. Tatarlar, 1944’te dönemin Sovyet Lideri Stalin tarafından Kırım’dan sürüldü. Karadeniz’e hakim yarımadaya Rus nüfus yerleştirildi.
Bugün Kırım’ın nüfusunun yarısından fazlasını Ruslar oluşturuyor. Kırım Tatarları, Sovyetler Birliği dağılıncaya kadar sürgünde kaldı. Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla 1989’da sürgünden dönen Tatarlar, günümüzde Kırım nüfusunun yaklaşık yüzde 15’ini oluşturuyor.
KIRIM’IN MUKADDERATINI DEĞİŞTİREN KARAR
Takvimler 1954’ü gösterdiğinde Kırım’ın mukadderatı bir defa daha değişti. Dönemin Sovyetler Birliği Başkanı Nikita Kruşçev, Rusya-Ukrayna birleşmesinin 300’üncü yıldönümünde Kırım’ı Kiev’e armağan etti. O periyot Ukrayna, Sovyetler Birliği’ne bağlı olduğu için Kruşçev’in bu adımı sembolik olarak görüldü.
Ancak Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasıyla Ukrayna bağımsızlığını ilan etti. Kırım, Ukrayna topraklarında özerk cumhuriyet olarak kaldı. Kırım’daki Sivastopol Limanı, Rus donanmasının Karadeniz filosu için Moskova’ya kiraya verildi.
Şubat 2014’te Rusya yanlısı Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç’in yönetim zıddı protestoların akabinde devrilmesi Kırım’ın da yazgısının bir sefer daha değişmesine yol açtı.
Yanukoviç’in devrilmesinin akabinde Rusya, Kırım’ı işgal etti. Mart 2014’te düzenlenen referanduma dayanarak yarımada Rusya’ya bağlandı. Lakin memleketler arası toplum düzmece olarak nitelediği referandumun sonucunu tanımadı.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Ukrayna’nın egemenliğine dayanak verdi. Uluslarası Ceza Mahkemesinden de Rusya’nın Kırım’daki varlığını işgal olarak niteleyen karar çıktı. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği de Rusya’ya yaptırım kararları aldı.
RUSYA’NIN KIRIM HAMLELERİ
Rusya, memleketler arası toplumun reaksiyonuna karşın yıllar içinde Kırım’daki varlığını güçlendiren adımlar attı.
Kerç Boğazı’na Kırım’ı Rusya anakarasına bağlayan 19 kilometrelik bir köprü inşa edildi.
Karadeniz ile Azak Denizi’ni birbirine bağlayan Kerç Boğazı üzerindeki köprü, Putin’in dev projesiydi. Hem karayolu hem demiryolu geçidi olan köprü, savaşta Ukrayna’nın güneyden işgali için kullanıldı.
Rusya, 2022’de başlattığı savaşla Ukrayna’nın doğusunu işgal ederek Azak Denizi kıyısı boyunca Kırım ile kara kontağı kurdu. Rusya’nın Ukrayna’yı işgal teşebbüsünde ana lojistik çizgilerinden biri olan Kerç Boğazı Köprüsü bu nedenle birden fazla kere Ukrayna’nın amacı de oldu.
Köprü bu taarruzlarda hasar alsa da taarruzlar sonrası onarılarak kullanımına devam edildi. Rusya, Ukrayna’yı topyekün işgal teşebbüsünde Kırım’ı füze ve drone atakları için üs olarak da kullandı.
Rusya, Ukrayna’nın Karadeniz’deki limanlarına de facto kuşatma uygulayarak Kiev’in savaş öncesi iktisadında kilit kıymete sahip hububat ihracatına da büyük ölçüde pürüz oldu.
PUTİN’İN KIRMIZI ÇİZGİSİ
Kırım, stratejik pozisyonu nedeniyle Putin’in kırmızı çizgisi. Anketlere nazaran Rus halkı için de o denli.
2014’te Kırım’ın ilhak edilmesinin akabinde Putin’in halktan aldığı dayanak yüzde 65’ten yüzde 86’ya fırladı. Rusya’da Kırım’ın Ukrayna’nın bir modülü olduğunu söyleyenlere ceza verilmesi, Putin’in Kırım hassasiyetinin bir öteki göstergesi olarak yorumlanıyor.
Putin, Ukrayna’da savaşı sona erdirmek için Donbas’ın yanısıra Kırım’ın Rusya’ya bırakılmasını şart koşuyor. ABD Başkanı Donald Trump da Alaska’da Putin ile görüşmesinden sonra yaptığı açıklamada Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin Kırım’da Rusya’nın denetimini kabul etmesi ve Ukrayna’nın NATO üyeliğinden vazgeçmesi halinde çabucak barışı sağlayabileceğini söyledi.
Trump 2018’deki seçim kampanyasında da Kırım’ı Rus toprağı olarak tanıyabileceğinin sinyalini vermişti. Ancak dönemin Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, bir deklarasyonla Kırım’ın Rus Toprağı olarak tanın-ma-yacağını teyit etti. Deklarasyonda Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne vurgu yapıldı.
ABD’de hala çok sayıda siyasetçinin 2018 Kırım deklarasyonuna dayanağı sürüyor. Rusya’nın Kırım toprağı olarak tanınmasına şiddetle karşı çıkılıyor.
Kırım Tatarları da Kırım’ın Rus toprağı olarak tanınmasına şiddetle itiraz ediyor. Kırım Tatarlarının hassasiyetini dikkate alan Türkiye de Kırım’ı Ukrayna’nın bir modülü olarak görüyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski de, Kırım’dan vazgeçme yetkisinin olmadığı konusunda ısrarlı. “Burada konuşulacak bir şey yok. Bu, anayasamıza alışılmamış.” diyor.
Anayasanın 2. hususunda Ukrayna’nın egemenliğinin “tüm toprakları boyunca uzandığı” ve “mevcut sonları içinde kalan kısmının ayrılamaz ve dokunulmaz olduğu” belirtiliyor. Ukrayna topraklarında yapılacak her türlü değişiklik için referanduma gidilmesi ve bunun Ukrayna Parlamentosu tarafından onaylanması gerekiyor.
Rusya’nın yasadışı ilhakının onaylanması, yalnızca Ukrayna için değil Avrupa Birliği için de kritik kıymette. Böylesi bir adımın makus bir emsal teşkil edeceğine dikkat çekiliyor. Romanya üzere Karadeniz’e kıyısı olan ülkeler için bölgede Rus hakimiyetinin artması manasına geliyor. Ukrayna’nın güç kullanarak Kırım’ı Ruslar’dan geri almasıysa gerçekleştirilmesi güç bir maksat alarak niteleniyor.