Türkiye NATO Rusya ilişkileri: Uzmanlardan denge politikası analizi

Türkiye’nin NATO üyeliğini sürdürürken Rusya ile geliştirdiği diplomatik ve ekonomik ilişkiler, dış politikadaki denge arayışını yeniden gündeme taşıdı. Uzmanlar, Ankara’nın Soğuk Savaş döneminden bugüne uzanan yaklaşımını, Karadeniz’deki güvenlik dengelerini ve Rusya-Ukrayna savaşındaki diplomatik rolünü değerlendirdi.

Türkiye NATO Rusya ilişkileri, uluslararası siyasette Ankara’nın izlediği dış politika çizgisinin önemli başlıkları arasında yer alıyor. Türkiye’nin Batı ittifakındaki konumunu korurken Moskova ile ilişkilerini sürdürmesi, stratejik özerklik ve bölgesel istikrar kavramları üzerinden değerlendiriliyor.

RusTurkey.com’da gazeteci Lena Dobrovolskaya imzasıyla yayımlanan haberde, siyaset bilimci Dr. Cihan Günyel ile Kırıkkale Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan’ın değerlendirmelerine yer verildi.

Uzmanlar, Ankara’nın NATO ile Rusya arasında kesin bir tercih yapmak yerine kendi ulusal güvenlik önceliklerini koruyarak her iki tarafla da ilişkilerini sürdürebildiğine dikkat çekti.

Türkiye NATO Rusya ilişkileri nasıl şekillendi?

Siyaset bilimci Dr. Cihan Günyel, Türkiye’nin NATO ile Rusya arasında izlediği denge politikasının yalnızca son yıllarda ortaya çıkmadığını, tarihsel köklerinin Soğuk Savaş dönemine kadar uzandığını belirtti.

Türkiye’nin 1952 yılında NATO’ya katıldığını hatırlatan Günyel, Sovyetler Birliği ile ilişkilerin uzun süre gergin seyrettiğini ancak 1964 yılında Kıbrıs meselesi nedeniyle ABD ile yaşanan anlaşmazlıkların yeni bir diplomatik arayışı beraberinde getirdiğini ifade etti.

Bu dönemde Ankara ile Moskova arasındaki ekonomik ve siyasi temaslar yeniden gelişmeye başladı. 1967 yılında imzalanan teknik ve ekonomik iş birliği anlaşmasının ardından Sovyet desteğiyle Türkiye’de önemli sanayi yatırımları gerçekleştirildi.

İskenderun Demir Çelik, Seydişehir Alüminyum ve Aliağa Rafinerisi gibi tesisler, iki ülke arasındaki ekonomik iş birliğinin örnekleri arasında gösterildi.

Günyel’e göre Türkiye, Sovyetler Birliği ile ilişkilerini geliştirirken NATO üyeliğinden vazgeçmedi. Bu yaklaşım, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Rusya Federasyonu ile yürütülen ilişkilerde de etkisini sürdürdü.

Ankara’nın dış politikasında stratejik özerklik vurgusu

Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan ise Türkiye-Rusya ilişkilerinin yalnızca güncel siyasi gelişmeler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.

İki ülkenin tarih boyunca kimi zaman rekabet ettiğini, kimi zaman da ortak çıkarlar doğrultusunda iş birliği geliştirdiğini ifade eden Özel Özcan, Ankara’nın son yıllardaki yaklaşımını istikrar diplomasisi kavramıyla açıkladı.

Türkiye’nin NATO üyeliğinin Rusya ile diplomatik ve ekonomik ilişkilerini sürdürmesine engel olmadığını belirten Özel Özcan, dış politikada önemli olanın farklı aktörlerle ilişkiler yürütürken ülkenin kendi güvenlik önceliklerini koruması olduğunu vurguladı.

Uzman isme göre Türkiye’nin izlediği politika, iki tarafa koşulsuz biçimde eşit mesafede durmak değil, kendi ilkelerini koruyarak farklı taraflarla görüşebilmek üzerine kurulu.

Özel Özcan’ın konuya ilişkin daha önce yaptığı değerlendirmeler, GasteTV’nin Türkiye-Rusya ilişkilerinde istikrar diplomasisi başlıklı haberinde de ele alınmıştı.

Karadeniz’de Montrö Sözleşmesi’nin önemi

Uzmanların değerlendirmelerinde Karadeniz’in güvenliği ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi de öne çıktı.

Türkiye’nin bir NATO üyesi olmasının yanı sıra Karadeniz’e kıyısı bulunan ülkelerden biri olduğuna dikkat çekilirken bölgedeki askeri gerilimlerin yalnızca güvenlik açısından değil, ekonomik ve ticari ilişkiler bakımından da sonuçlar doğurduğu belirtildi.

Günyel, Karadeniz’deki gelişmelerin Türkiye, Rusya ve diğer kıyı ülkelerinin ortak güvenliğini ilgilendirdiğini vurguladı.

Özel Özcan ise Montrö Sözleşmesi’nin uygulanmasının, savaşın Karadeniz’de daha geniş çaplı bir askeri gerilime dönüşmesini önlemeye yönelik Türkiye politikasındaki önemine dikkat çekti.

Türkiye NATO Rusya ilişkileri açısından Karadeniz’in özel bir konuma sahip olduğu değerlendirilirken Ankara’nın bölgesel istikrarı koruma arayışının dış politika kararlarını etkilediği ifade edildi.

Rusya-Ukrayna savaşında Türkiye’nin farklı yaklaşımı

Rusya-Ukrayna savaşı, Türkiye’nin Batılı müttefikleri ile Moskova arasındaki ilişkilerinin en fazla tartışıldığı konulardan biri oldu.

Günyel, Ankara’nın birçok NATO müttefikinden farklı olarak Rusya ile diplomatik ilişkilerini kesmediğini, enerji alanındaki iş birliğini sürdürdüğünü ve Batılı ülkelerin yaptırımlarına bütünüyle katılmadığını hatırlattı.

Buna karşılık Türkiye’nin Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne verdiği desteği sürdürdüğünü ve Kiev ile askeri ve ekonomik ilişkilerini devam ettirdiğini belirtti.

Uzmanlara göre Ankara’nın bu yaklaşımı, farklı taraflarla eş zamanlı diplomatik temas yürütme kapasitesini ortaya koyuyor.

İstanbul yeniden barış müzakerelerine ev sahipliği yapabilir mi?

Türkiye’nin Rusya ile Ukrayna arasındaki diplomatik girişimlerde üstlendiği rol de değerlendirmelerin önemli başlıklarından birini oluşturdu.

Günyel, 29 Mart 2022 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen Rusya-Ukrayna görüşmelerini hatırlatarak Türkiye’nin daha sonraki tahıl koridoru anlaşması ve esir takası süreçlerinde de diplomatik rol oynadığını belirtti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın uluslararası liderlerle temaslarını değerlendiren Günyel, taraflar arasında yeni bir müzakere sürecinin oluşturulması durumunda İstanbul’un yeniden önemli görüşme merkezlerinden biri olabileceği görüşünü dile getirdi.

Türkiye’nin barış görüşmelerindeki rolü, Karadeniz güvenliği ve Montrö Sözleşmesi’nin önemi daha önce GasteTV’de yayımlanan Montrö ve küresel ticaretin geleceğine ilişkin uzman değerlendirmelerinde de gündeme gelmişti.

Uzmanlar Türkiye’nin denge politikasını nasıl değerlendiriyor?

Türkiye NATO Rusya ilişkileri konusunda iki uzmanın değerlendirmeleri farklı kavramlarla ifade edilse de benzer bir dış politika yaklaşımına işaret ediyor.

Günyel, Ankara’nın tutumunu tarihsel bir denge politikası olarak değerlendirirken Özel Özcan, stratejik özerklik ve istikrar diplomasisi kavramlarına vurgu yapıyor.

Uzmanların ortak değerlendirmesine göre Türkiye, NATO üyeliğini sürdürürken Rusya ile siyasi ve ekonomik ilişkilerini devam ettirme kapasitesini korumayı hedefliyor.

Bu yaklaşımın geleceği ise Karadeniz’deki güvenlik ortamı, Rusya-Ukrayna savaşının seyri ve Türkiye’nin bölgesel diplomatik girişimleriyle yakından bağlantılı görülüyor.

Uzmanların konuyla ilgili ayrıntılı açıklamalarının ve tarihsel değerlendirmelerinin tamamı RusTurkey.com’da yayımlandı.

Kaynak: RusTurkey.com – Türkiye’nin NATO ile Rusya arasındaki denge politikasının tarihsel kökleri