Nöbetçi Eczaneler
Staj ve çıraklık sigortası mağduriyeti, EYT düzenlemesinin ardından emeklilikte adalet tartışmalarının önemli başlıklarından biri olmaya devam ediyor. Sigorta sicil numarası bulunan ancak staj ve çıraklık başlangıçları emeklilik hesabında dikkate alınmayan vatandaşlar, mevcut mevzuatın yeniden düzenlenmesini talep ediyor.
Ankara Staj ve Çıraklık Mağdurları Derneğinin kurucu üyelerinden ve onursal başkanı Ferhat Salman, yıllardır devam eden hak arayışını, TBMM’deki kanun tekliflerini, Yargıtay kararını ve uygulanabilecek çözüm modellerini değerlendirdi. Salman, doğrudan sigorta başlangıcının kabul edilmesi veya borçlanma hakkı tanınması gibi seçeneklerin ele alınması gerektiğini belirterek siyasi partilerin ortak iradesine dikkat çekiyor.
1. “Staj ve çıraklık sigortası mağduriyeti” nedir? Kamuoyuna en sade şekilde nasıl anlatırsınız?
Staj ve çıraklık döneminde gençlerimiz mesleği öğrenmek, üretime katkı sağlamak ve çalışma hayatına hazırlanmak amacıyla iş yerlerinde bulunuyordu. Bu dönemde sigorta işlemleri yapılmasına rağmen, bu başlangıç tarihi emeklilik hesabında başlangıç olarak kabul edilmedi.
Bizim itirazımız tam olarak burada. Devletin bilgisi ve denetimi altında geçen, sigorta kaydı bulunan bir dönemin emeklilik hesabında tamamen yok sayılmasını adil bulmuyoruz.
Bizim meselemiz ayrıcalık istemek değil; emeğimizin ve sigorta başlangıcımızın hakkının teslim edilmesini istemektir.
2. Staj veya çıraklık döneminde sigorta sicil numarası verilen ve adına prim yatırılan kişiler neden bu tarihi emeklilik başlangıcı olarak kullanamıyor?
Bugünkü uygulamada staj ve çıraklık sigortasının niteliği ile uzun vadeli sigorta kolları arasında hukuki bir ayrım bulunuyor. Ancak bizim açımızdan sorun, yıllar önce başlayan sigortalılık ilişkisinin emeklilik hesabında hiç dikkate alınmamasıdır.
Biz bu ayrımın yeniden değerlendirilmesini ve mağduriyet yaşayan insanların hak kayıplarının giderilmesini istiyoruz.
3. Bugün bu sorundan etkilendiğini düşündüğünüz yaklaşık kaç kişi var?
Bu konuda kamuoyunda farklı rakamlar ifade ediliyor. Bizim için önemli olan sadece sayı değil, her bir kişinin yaşadığı mağduriyettir.
Milyonlarca insanın hayatını etkileyen bir mesele olarak görüyoruz ve devletimizin kapsamlı bir çalışma yaparak gerçek mağdur sayısını net biçimde ortaya koymasını istiyoruz.
4. EYT düzenlemesi sonrasında staj ve çıraklık mağdurlarının durumu nasıl değişti?
EYT düzenlemesiyle birlikte emeklilikte yaş şartı bakımından önemli bir düzenleme yapıldı. Ancak staj ve çıraklık başlangıçlarının emeklilik başlangıcı kabul edilmemesi nedeniyle bizim mücadele ettiğimiz kesim bu düzenlemenin dışında kaldı.
Dolayısıyla EYT’nin ardından mağduriyetimiz daha görünür hâle geldi. Çünkü aynı çalışma hayatının içinde bulunan insanların bir kısmı emeklilik hakkına kavuşurken, staj ve çıraklık başlangıcı nedeniyle diğerleri dışarıda kaldı.
5. Staj veya çıraklık başlangıcı emeklilik başlangıcı kabul edilirse kimler EYT kapsamına girebilir?
Bu konuda kesin sayı söylemek için devletin mevcut SGK kayıtları üzerinden kapsamlı bir hesaplama yapması gerekir.
Ancak bizim talebimiz şudur: Staj ve çıraklık başlangıçları hukuken emeklilik başlangıcı kabul edildiğinde, bu tarihe göre yaş ve prim şartlarını sağlayan vatandaşlarımızın da ilgili düzenlemelerden yararlanmasının önü açılmalıdır.
6. Talebiniz bütün staj ve çıraklık sürelerinin doğrudan emeklilik başlangıcı sayılması mı, yoksa borçlanma gibi alternatif modellere de sıcak bakıyor musunuz?
Bizim temel talebimiz, staj ve çıraklıkta geçen sürenin ve başlangıç tarihinin emeklilik hesabında gerçek anlamda değerlendirilmesidir.
Ancak biz çözüm kapısını kapatan bir anlayışta değiliz. Doğrudan başlangıç, borçlanma veya başka bir hukuki model olabilir. Önemli olan, mağduriyetin gerçek anlamda giderilmesidir.
Devletimiz hangi modeli uygulanabilir görüyorsa, bunu masada konuşmaya ve değerlendirmeye hazırız.
7. Bugüne kadar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, siyasi partiler veya TBMM’den size verilen somut bir söz oldu mu?
Bu konuda zaman zaman açıklamalar, görüşmeler ve siyasi temaslar oldu.
TBMM’ye 60’ı aşkın kanun teklifi sunulduğunu ifade ediyoruz. Muhalefet partilerinin desteklerini de gördük. Ancak bizim beklentimiz, TBMM’de bu konudaki kanuni düzenlemenin bütün siyasi partilerin ortak imzası ve desteğiyle gerçekleştirilmesidir.
3308 sayılı Kanun’un 1986 yılından bu yana stajyer ve çırakları mağdur ettiğini ve etmeye devam ettiğini düşünüyoruz.
Eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanımız Sayın Vedat Bilgin ile de görüşmeler yaptık, hazırladığımız sunum dosyalarını kendisine verdik.
Türkiye’de EYT düzenlemesiyle birlikte staj ve çıraklık mağdurlarının da haklarına kavuşmasını beklerken bu beklentimiz karşılanmadı.
Biz hiçbir siyasi partinin arka bahçesi değiliz. Hangi siyasi parti, hangi milletvekili ve hangi kurum çözüm için adım atarsa onunla görüşürüz.
Bizim tek bir tarafımız var: Mağdurun tarafı.
8. Size göre çözüm için mevcut kanunda hangi temel değişikliğin yapılması gerekiyor?
Temel mesele, staj ve çıraklık dönemindeki sigorta başlangıcının emeklilik hesabında nasıl değerlendirileceğinin yeniden düzenlenmesidir.
Bunun için mevcut sosyal güvenlik mevzuatında gerekli değişikliklerin yapılması ve geçmişte staj ve çıraklık yapmış vatandaşlarımızın hak kayıplarını giderecek açık ve uygulanabilir bir düzenleme oluşturulması gerekiyor.
9. Düzenlemenin kamu maliyesine getireceği yükün yüksek olacağı yönündeki eleştirilere cevabınız nedir?
Elbette devletimizin mali dengelerini ve sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğini önemsiyoruz.
Ancak sosyal güvenlik yalnızca bir maliyet hesabı değildir. Milyonlarca insanın emeği, beklentisi ve geleceği söz konusudur.
Biz devletimizin bütçesine yük getirecek sorumsuz bir düzenleme istemiyoruz. Mali açıdan sürdürülebilir, hukuken uygulanabilir ve mağduriyeti gerçekten çözen bir model istiyoruz.
Türkiye’de SGK kanunlarına göre mağduriyet yaşayan birçok kişiye borçlanma imkânı tanınırken bizlere böyle bir hakkın verilmemesi büyük bir hayal kırıklığıdır.
10. Staj ve çıraklık mağdurları için kabul edebileceğiniz asgari çözüm nedir?
Bizim için asgari çözüm, staj ve çıraklık dönemlerinin emeklilik hesabında hiçbir karşılığı olmayan dönemler olmaktan çıkarılmasıdır.
İnsanlarımız yıllarca çalıştı. Prim ödedi. Üretime katkı sundu. Artık bu emeğin karşılığının verilmesini istiyoruz.
Bir çözüm modeli ortaya konulduğunda, bunun mağduriyeti gerçekten giderip gidermediğine bakarız.
11. “Staj eğitimdir, çalışma değildir; dolayısıyla emeklilik başlangıcı sayılamaz” görüşüne cevabınız ne?
Evet, stajın eğitim boyutu vardır. Bunu inkâr etmiyoruz.
Ancak diğer taraftan gençlerimiz iş yerlerinde gerçek çalışma ortamıyla tanıştı, üretim süreçlerinin içerisinde bulundu ve iş hayatına hazırlandı.
Biz diyoruz ki: Eğitim olması, bu insanların yıllar sonra ortaya çıkan emeklilik mağduriyetinin tamamen görmezden gelinmesini gerektirmemeli.
Eğitim ile sosyal güvenlik hakkı birbirinin alternatifi değildir.
12. Bu sorunun çözülmemesini teknik ve mali bir mesele olarak mı, yoksa siyasi tercih olarak mı görüyorsunuz?
Meseleyi sadece siyasi tercih olarak değerlendirmiyoruz. Hukuki, teknik, mali ve sosyal boyutları var.
Ancak yıllardır çözüm bekleyen bir sorun olduğunda, artık siyasi iradenin de devreye girmesi gerektiğine inanıyoruz.
Yargıtay’ın 4 Şubat 2026 tarihli kararı
Temyiz başvurusu üzerine dosya Yargıtay 10. Hukuk Dairesine geldi. Yargıtay kararında (Tarih: 04.02.2026, Esas No: 2025/11878, Karar No: 2026/725) sosyal güvenlik hakkının anayasal haklar arasında yer aldığına dikkat çekilerek, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi gerektiği belirtildi.
Hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde mahkemelerce araştırma yapılarak delil toplanabileceği kaydedildi.
Yargıtay kararında, davacının iddia edilen dönemde çırak olup olmadığına karar verilirken çalışma ilişkisine de bakılması gerektiği belirtildi.
Çıraklık sözleşmesinde esas amacın çalışma olgusu değil, bir meslek ve sanat öğretilmesi olduğu kaydedilen kararda, ancak çırak iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyeceğinin altı çizildi.
Çıraklık döneminde öğrencilerin sigortalı sayılmamalarının, tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işlerinin gördükleri öğrenimin doğal bir gereği olmasından ötürü olduğu kaydedilen kararda, bu işler sigortalı işçilerin gördükleri iş görünümünde bulunsalar bile belirgin olarak öğrenim çevresine girdiği ifade edildi.
Bu bakımdan, bu gibi durumlarda bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği için sigortalılık niteliği edinme hâlinin de söz konusu olmayacağı dile getirildi.
13. Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan’dan bu konuda doğrudan bir beklentiniz var mı?
Elbette Sayın Cumhurbaşkanımızdan beklentimiz var.
Çünkü bu mesele yalnızca bir grubun emeklilik hesabı değildir; yıllardır çözüm bekleyen insanların hayatına doğrudan dokunan bir meseledir.
Biz Sayın Cumhurbaşkanımızdan, staj ve çıraklık mağdurlarının sesini bir kez daha dinlemesini ve çözüm için ilgili kurumlara gerekli iradeyi göstermesini bekliyoruz.
Biz kavga etmek için değil, çözüm üretmek için mücadele ediyoruz.
Ve federasyon olarak bundan sonra da kapımızı herkese açık tutacağız. Hangi makamda olursa olsun, kim çözüm için elini taşın altına koyarsa onunla birlikte yürürüz.
Bizim mücadelemiz bir makam mücadelesi değil, hak mücadelesidir.
Ferhat SALMAN
2017 Ankara Staj ve Çıraklık Mağdurları Derneği Kurucu Üyesi | 2018–2025 Yılları Arasında Ankara Derneği Başkanı
Ankara Derneği Onursal Başkanı
YORUMLAR