Kademeli Emeklilikte Adalet Olmadan SGK Dijitalleşemez

Dün babalarımız, “Bir mesleğin olsun, ekmeğini kazanırsın” derdi. Bugün gençlerimiz meslek sahibi olmanın bile geleceğini güvenceye alıp alamayacağını sorguluyor. Çünkü artık kapıda yalnızca iş bekleyen insanlar yok; yorulmayan, izin istemeyen, mesai hesabı yapmayan dijital sistemler de var.

Makinenin aklı büyürken insanın yarın kaygısı da büyüyor.

Peki Türkiye Yüzyılı, bu dönüşüme ne kadar hazır? Geleceğin fabrikalarını konuşurken o fabrikalarda çalışacak insanların geleceğini de konuşuyor muyuz?

Kademeli emeklilikte adalet tartışması da SGK’nın dijital dönüşümünden ayrı ele alınamaz. Çünkü teknolojik ilerleme, çalışanların sosyal güvence ve öngörülebilir bir emeklilik sistemi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Yapay zekâ ve otomasyon bazı işleri dönüştürürken bazı mesleklere duyulan ihtiyacı azaltabilir, yeni iş alanları da açabilir. Ancak hiçbir dönüşüm, kendiliğinden adalet üretmez. Yeni işlerin kapısını açacak eğitimi, beceriyi ve fırsatı sağlayamazsak teknolojinin kazancı bir tarafta, geçim derdi diğer tarafta birikir.

Robot üretimi artırdığında refahı kim paylaşacak? İşini kaybeden insanın sofrasını hangi sistem koruyacak? Ücretli çalışmanın daraldığı bir gelecekte sosyal güvenliğin gelir kaynaklarını nasıl güçlendireceğiz?

“Su akar, yolunu bulur” diyerek bekleyemeyiz. Çünkü mesele suyun değil, milyonlarca insanın hayatının hangi yöne akacağıdır.

Yapay zekâ, dijitalleşme ve çalışma hayatının geleceği

Çalışma hayatını güçlendirmek, istihdamı artırmak ve SGK sistemini geliştirmek için öngörülebilir politikalara ihtiyacımız var. İnsanlar hangi koşullarda çalışacağını, emeğinin karşılığını nasıl alacağını ve ne zaman emekli olacağını bilmek istiyor. Gençler ise yalnızca bugünün iş ilanlarına değil, yarının hayatına güvenmek istiyor.

Gelecek dediğimiz şey, bir sonraki seçimden daha uzaktadır.

Yaşlanan nüfus ve sosyal güvenliğin geleceği

Üstelik dönüşüm yalnızca teknolojide yaşanmıyor. Nüfusumuzun yaş yapısı da değişiyor. Bir yanda eğitimden istihdama geçmeye çalışan gençler, diğer yanda bakım ve sağlık ihtiyacı artan yaşlılar…

İki kuşağın arasında ise hem çocuğunu yetiştirmeye hem anne babasına bakmaya hem de çalışmaya yetişen insanlar var. Bir omuzda evlat, diğer omuzda anne baba; sırtta geçim yükü… Sonra da bu insanlara, “Neden yoruldunuz?” diye soruyoruz.

Elbette aile büyüklerine sahip çıkmak kültürümüzün kıymetli bir parçasıdır. Fakat aile sevgisi, profesyonel bakım hizmetinin yerini her zaman tutamaz. Bir evladın annesini sevmesi, onu kendiliğinden hemşire yapmaz; babasına bağlılığı, evini bir bakım merkezine dönüştürmez.

Sosyal devlet tam da burada görünür olmalıdır.

Erişilebilir yaşlı bakım merkezleri, nitelikli bakım personeli, evde sağlık ve bakım hizmetleri, rehabilitasyon imkânları ve yaşlıların hayattan kopmadan yaşayabileceği sosyal alanlar bugünden planlanmalıdır. Bakıma ihtiyaç duyanı da ona bakım vereni de koruyan bir sistem kurulmalıdır.

“Damlaya damlaya göl olur” deriz. Ertelenen ihtiyaçlar da birike birike toplumsal bir yük hâline gelir. Bugün ayırmadığımız kaynak, yarın daha ağır bir bedelle karşımıza çıkabilir.

Ancak geleceği planlamak, geçmişten kalan adaletsizliklerin üzerini örtmek değildir.

EYT sonrası kademeli emeklilik ve 1999 tarih ayrımı

Sosyal güvenliğin bir gözü yarında olacaksa diğer gözü bugünün mağdurunu görmelidir. Yamalı bohçaya dönen düzenlemelere her defasında yeni bir yama dikerek sağlam bir gelecek kuramayız. Bazen dikişi değil, kalıbı değiştirmek gerekir.

Emeklilikte yaşanan tarih ayrımı da bu meselenin tam ortasındadır.

EYT düzenlemesiyle bir kesimin yaş şartı kaldırılırken 8 Eylül 1999 sonrasında işe başlayan vatandaşların önünde uzun bekleme süreleri kaldı. Aynı yaşta, benzer işlerde çalışan, hatta daha fazla prim ödeyen insanlar arasında işe giriş tarihine bağlı derin farklar oluştu.

Birinin emeklilik kapısı açılırken diğerine yıllarca beklemesi söyleniyorsa şu soruyu sormak gerekmez mi: Emeği mi ölçüyoruz, takvim yaprağını mı?

Takvim yaprağı bu ülkede bazen alın terinden ağır geliyor.

Elbette kazanılmış haklar korunmalıdır. Fakat bir mağduriyeti giderirken hemen yanında büyüyen başka bir mağduriyete de çözüm bulunmalıdır. Devletin terazisi, aynı kuşağın insanları arasındaki bu farkı adil ve sürdürülebilir bir dengeye oturtmalıdır.

Kademeli emeklilikte adil ve sürdürülebilir çözüm

Çözüm; primin, çalışma süresinin ve kuşaklar arası adaletin birlikte değerlendirildiği, mali hesabı yapılmış, öngörülebilir bir kademeli geçiştir.

Türkiye Yüzyılı’nı dijital dönüşümle büyütmek istiyorsak emeğin güvencesini de aynı ciddiyetle güçlendirmeliyiz. Gençlerin umudunu, çalışanların hakkını, yaşlıların bakımını birbirinden kopuk meseleler olarak göremeyiz.

Çünkü sosyal güvenlik, yalnızca ay sonunda yapılan bir ödeme değildir. İnsanın yarın başına ne gelirse gelsin sahipsiz kalmayacağını bilmesidir.

Geleceğin robotlarına bugünden yer açarken bugünün insanını bekleme odasında unutmayalım.

Teknoloji çağ atlasın; devletin adaleti takvimde takılı kalmasın.

Filiz KOÇ KONCA
Kademeli Emeklilik Federasyonu Başkanı | Emeklilikte Tarihe Takılanlar Derneği Başkanı