Ana Sayfa Arama Yazarlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Puan Durumu
Sosyal Medya
Filiz Koç Konca
Filiz Koç Konca

Hukukun Tuttuğu Ayna: Emeklilikte Adalet ve Türkiye Yüzyılı

Emeklilikte adalet tartışması, EYT düzenlemesinin ardından yeniden hukuk gündeminde. Akademik bir çalışmada ortaya konulan 17–20 yıla varan emeklilik farkı, kademeli emeklilik ihtiyacını sosyal devlet, eşitlik ve hukuk güvenliği açısından yeniden düşünmemizi gerektiriyor.

Bir takvim yaprağı kaç yıllık emeğe bedeldir?

Bir gün, insanın çalışma hayatına on yedi, hatta yirmi yıl olarak geri dönebilir mi? Aynı yaşta, aynı işyerinde, aynı işi yapan iki insandan biri emeklilik hakkına kavuşurken diğeri uzun yıllar beklemek zorundaysa, burada yalnızca bir tarih farkından mı söz ederiz?

Yoksa adalet terazisinin yeniden ayarlanması mı gerekir?

EYT sonrası emeklilikte adalet tartışması

Melisa Aydın Yamakoğlu ve Efe Yamakoğlu’nun Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi‘nde yayımlanan “7438 Sayılı (EYT) Kanun’un Anayasal İlkeler Işığında Değerlendirilmesi: Adil, Makul ve Ölçülü Kademelendirme Sorunu” başlıklı çalışması, tam da bu soruyu hukukun gündemine taşıyor.

Yazarlar, EYT düzenlemesi sonrasında ortaya çıkan ve belirli karşılaştırmalarda 17–20 yıla varabilen emeklilik yaşı farkını; sosyal devlet, eşitlik, hukuk güvenliği ve sosyal güvenlik hakkı bakımından tartışmaya açıyor.

Düzenlemenin Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğunu savunuyor.

Bu, akademik bir hukuki değerlendirme; ancak ortaya koyduğu mesele, milyonlarca insanın gündelik hayatının tam ortasında duruyor.

Emeklilikte adalet talebinin temelinde, birbirine yakın tarihlerde çalışma hayatına başlayan vatandaşların karşılaştığı büyük emeklilik farklarının makul ve ölçülü bir geçişle giderilmesi bulunuyor.

Çünkü vatandaşın sorusu son derece yalın:

“Benim eksiğim yaşım mı, emeğim mi, primim mi; yoksa takvimdeki yerim mi?”

EYT kapsamında emekli olan vatandaşlarımızın hakkı elbette değerlidir. Yıllarca beklenen bir hakkın teslim edilmesi, o insanların hayatında önemli bir kapı açmıştır.

Fakat açılan kapının hemen yanında bekleyenlerin durumunu da görmek gerekir. Bir yaranın sarılması, yanı başındaki yaranın üzerinin örtülmesini haklı kılmaz.

7438 sayılı Kanun ile kapsam içindeki sigortalılar için yaş koşulu kaldırılırken diğer emeklilik koşulları korunmuştur. Dolayısıyla tartışmanın merkezinde, emeklilik hakkına kavuşanların hakkını geri almak değil; geçişin dışında kalanlar bakımından oluşan farkı makul bir düzene kavuşturmak bulunmalıdır.

Hukuk, tarihlerle sınır çizer. Fakat o sınırın insanların hayatında nasıl bir sonuç doğurduğunu da gözetmek zorundadır.

Cetvelle çizilmiş her çizgi, adalet terazisinde aynı doğrulukta tartılmaz.

Kademeli emeklilik: Uçurum değil, sağlam basamaklar

Söz konusu akademik çalışma, sigorta başlangıç tarihinin belirleyiciliği yerine yaş ve prim ödeme günlerini temel alan, uzun vadeli emeklilik sistemiyle uyumlu bir kademeli geçiş öneriyor.

Yazarların vurguladığı “adil, makul ve ölçülü kademelendirme” ihtiyacı, bugün üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir reform çağrısıdır.

Bu yaklaşım, emeklilik sisteminin bütünüyle yeniden tartışılmasını değil, geçiş koşullarının insanlar üzerinde oluşturduğu farkların adalet ve ölçülülük temelinde ele alınmasını gerektiriyor.

Birbirine yakın tarihlerde çalışma hayatına başlayan insanların karşılaştığı emeklilik koşulları, yalnızca mevzuatın teknik diliyle değil, toplumsal sonuçlarıyla da değerlendirilmelidir.

Kademe dediğimiz, uçurumun başına bir tabela dikmek değildir.

İnsanların karşıya geçebileceği sağlam basamakları kurmaktır.

Emeklilikte adalet ve kademeli emeklilik talebini simgeleyen SGK binası, adalet terazisi ve takvim

Emeklilikte adalet, yalnızca sigorta başlangıç tarihine değil; yaşa, prim ödeme günlerine ve çalışma süresine de bakılarak adil bir kademelendirme yapılmasını gerektiriyor.

Türkiye Yüzyılı’nda SGK ve sosyal güvenlik reformu

Türkiye Yüzyılı’nda SGK, kendi sosyal güvenlik modelini bu anlayışla yeniden imar ve inşa etmelidir.

Bu inşanın temeline adalet konulmalı; taşıyıcı kolonları mali sürdürülebilirlik, kayıtlı istihdam ve öngörülebilirlik olmalıdır.

Vatandaş, bugün ödediği primin yarın kendisine nasıl döneceğini bilmeli; çalışma hayatına giren genç, yıllar sonra hangi koşullarla karşılaşacağını görebilmelidir.

Her kuşağın önüne başka bir belirsizlik koyup sonra insanlardan geleceğe güvenle bakmasını bekleyebilir miyiz?

“Terzi kendi söküğünü dikemez” derler.

Fakat sosyal güvenlik sistemi kendi söküğünü dikmek zorundadır. Çünkü o sökük büyüdüğünde yalnızca bir kurumun bilançosu değil, vatandaşın devlete duyduğu güven de yıpranır.

Yeni modelin ilk işi, birbirine yakın kuşaklar arasındaki emeklilik koşullarını adil ve hesaplanabilir bir geçişe bağlamak olmalıdır.

Doğum yılı, yaş, ödenen prim ve çalışma süresi birlikte değerlendirilmeli; farklılıkların gerekçesi vatandaşa açıkça anlatılabilmelidir.

Kademeli emeklilik tartışmasının kalıcı bir çözüme ulaşabilmesi için uygulanacak modelin sınırlarının, geçiş sürelerinin ve hak kazanma koşullarının da önceden belirlenmesi gerekir.

Çünkü öngörülebilirlik, yalnızca kurumların planlama yapabilmesi için değil, vatandaşın kendi geleceğini kurabilmesi için de gereklidir.

Prim ödeme günleri ve çalışmanın karşılığı

İkinci mesele, çalışmanın karşılığını güçlendirmektir.

Daha uzun süre kayıtlı çalışan, daha fazla prim ödeyen insan, bu katkısının emekli aylığına etkisini anlaşılır biçimde görebilmelidir.

İlave emeğin karşılığı belirsiz kaldığında, “çalışmaya devam et” çağrısı ne kadar inandırıcı olabilir?

Sistem, vatandaşın önüne yalnızca yükümlülük koymamalı; o yükümlülüğü yerine getirmenin değerini de göstermelidir.

Emeklilikte adalet anlayışı, daha fazla prim ödeyen ve uzun yıllar kayıtlı çalışan vatandaşın emeğinin emeklilik sisteminde karşılık bulmasını da kapsamalıdır.

Prim ödeme isteğini güçlendiren, kayıtlı çalışmayı teşvik eden, emeklilik sonrasındaki çalışma tercihlerini de hesaba katan bir yapı kurulmalıdır.

Çalışma hayatında geçirilen yılların, ödenen primlerin ve üstlenilen sorumlulukların emeklilik hesabındaki karşılığı vatandaş tarafından anlaşılabilmelidir.

Böylece sosyal güvenlik yalnızca hak kazanma tarihinin beklendiği bir sistem olmaktan çıkar; çalışma hayatı boyunca güven duyulan, katkı ile karşılık arasındaki ilişkinin görülebildiği bir yapıya dönüşebilir.

Kadınların emeği ve sosyal güvenlik hakkı

Üçüncü mesele, sosyal güvenliği hayatın gerçekleriyle buluşturmaktır.

Annelik, bakım emeği, kesintili çalışma ve farklı istihdam biçimleri reformun kenarına iliştirilecek dipnotlar olamaz.

Kadınların çalışma hayatına katılımını ve sistem içinde kalmasını destekleyen düzenlemeler, mali etkileri hesaplanarak bütünün parçası hâline getirilmelidir.

Çünkü sosyal güvenlik sisteminin adil olması, yalnızca kesintisiz çalışanların koşullarını değerlendirmekle mümkün değildir.

Çalışma hayatına farklı sebeplerle ara vermek zorunda kalanların, bakım sorumluluğu üstlenenlerin ve istihdam biçimleri değişenlerin de sistem içerisindeki konumu dikkate alınmalıdır.

Bu ihtiyaçların görünür olması, sosyal güvenlik reformunun toplumsal karşılığını güçlendirecektir.

Mali sürdürülebilirlik ve şeffaflık birlikte sağlanmalı

Elbette bütün bunların bir hesabı vardır. Olmalıdır da.

“Ayağını yorganına göre uzat” sözü, kamu maliyesi için de kıymetlidir.

Ancak aynı yorganın altında kimi vatandaşın omzu örtülürken kiminin ayağı yıllarca açıkta kalıyorsa, yorganın nasıl paylaştırıldığını da konuşmak gerekir.

Bu nedenle reformun maliyeti, finansmanı ve kuşaklar üzerindeki etkileri şeffaf biçimde ortaya konulmalıdır.

Kaç kişinin, hangi koşullarla, ne zaman sisteme dâhil olacağı açıklanmalı; farklı seçenekler kamuoyunun değerlendirmesine sunulmalıdır.

Hesabı yapılmış adalet, devletin elini güçlendirir.

Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği ile emeklilikte adalet birbirine rakip hedefler olarak görülmemelidir.

Tam tersine, mali sonuçları hesaplanmış, kapsamı açıkça belirlenmiş ve vatandaşın güvenini güçlendiren bir geçiş düzeni, her iki hedefe birlikte hizmet edebilir.

Türkiye Yüzyılı’nın temelinde takvim değil, adalet olmalı

Türkiye Yüzyılı iddiası, vatandaşın kendi geleceğine güven duyduğu bir sosyal güvenlik düzeniyle anlam kazanacaktır.

Üretime katılan insanın emeği görünür olmalı; ödediği prim, taşıdığı sorumluluk ve geçen ömrü sistemin hesabında karşılığını bulmalıdır.

SGK’nın önünde şimdi önemli bir imkân vardır: Birikmiş sorunları birbirinden kopuk düzenlemelerle ertelemek yerine, çalışma hayatıyla emeklilik arasında tutarlı bir bağ kurmak.

Çünkü sosyal güvenlik, yalnızca aylık bağlama işlemi değildir.

İnsanın yıllarca verdiği emeğin ardından, “Devletim beni görüyor” diyebilmesidir.

Türkiye Yüzyılı’nın sosyal güvenlik mimarisinde takvimin yeri elbette olacaktır.

Fakat o binanın temelini takvim değil, adalet taşımalıdır.


Akademik kaynak: Melisa Aydın Yamakoğlu ve Efe Yamakoğlu, 7438 Sayılı (EYT) Kanun’un Anayasal İlkeler Işığında Değerlendirilmesi: Adil, Makul ve Ölçülü Kademelendirme Sorunu, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2026, 32(1), 331–348.

Akademik makalenin tamamını okumak için tıklayın.




Filiz KOÇ KONCA
Kademeli Emeklilik Federasyonu Başkanı | Emeklilikte Tarihe Takılanlar Derneği Başkanı

YORUMLAR

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

YAZARLAR
TÜMÜ

SON HABERLER