Ana Sayfa Arama Yazarlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Puan Durumu
Sosyal Medya
Yılmaz SÖNMEZ
Yılmaz SÖNMEZ

Devlet Cezadan Gelir Bekler mi?

Ceza gelirleri bütçede yer alıyor. Peki trafik cezaları ve diğer yaptırımlar, devlet için bir gelir kaynağı mı, yoksa ihlalleri önlemenin aracı mı olmalı? Bir kamu kurumunun başarısını topladığı parayla mı, önlediği zararla mı ölçmeliyiz?

Ayşe teyze, elindeki trafik cezasını masaya bıraktı.

“Yılmaz,” dedi, “bu para devletin bütçesine gelir olarak yazılıyor, değil mi?”

“Evet,” dedim.

Bir süre düşündü, sonra asıl soruyu sordu:

“Peki herkes kurala uysa, hiç ceza kesilmese devletin hesabı bozulur mu?”

İşte üzerinde durmamız gereken mesele bu.

Trafik cezası, sürücünün güvenli davranmasını sağlamak içindir. Çevre cezası, doğanın kirletilmesini önlemek içindir. Kaçak yapı cezası da kurala aykırı yapılaşmayı durdurmak içindir.

İhlal azalırsa ceza geliri de azalır.

Buna sevinmemiz gerekmez mi?

Ceza gelirleri devlet bütçesinde nasıl yer alıyor?

Bir ailenin bütçesini düşünelim.

Anne ve baba, aylık giderlerini hesaplarken çocuklarının hata yapıp ceza ödeyeceğini gelir hanesine yazmaz. Çünkü ailenin amacı çocuğun hata yapması değildir.

Devlet de sürekli giderlerini, vatandaşın kuralları ihlal edeceği beklentisi üzerine kurmamalı.

Öyleyse ceza gelirine bütçede nasıl bakılmalı?

Elbette kesilen ve tahsil edilen her ceza kayıt altına alınır. Para cezaları, kamu bütçesinde ayrı bir gelir kalemi olarak izlenir. Bütçe hazırlanırken bu gelirler için tahminler de yapılır.

Ancak burada iki farklı kavramı birbirinden ayırmamız gerekir: Gelir tahmini yapmak başka, daha fazla ceza kesmeyi bir başarı hedefi hâline getirmek başka.

Bir memurun maaşı, bir okulun gideri veya sürekli bir kamu hizmeti, “gelecek yıl daha çok ceza keseriz” anlayışına bağlanmamalı.

Çünkü kurallar işe yararsa beklenen ceza geliri düşebilir.

Başarı bütçede eksik gelir gibi mi görünecek?

Bence asıl mesele, ceza gelirlerinin bütçede bulunması değil; kamu hizmetlerinin bu gelirlerin sürekli artmasına ihtiyaç duyan bir anlayışla yönetilmesidir.

Devletin amacı, vatandaşın hata yapmasını beklemek değil, mümkün olduğunca o hatanın önüne geçmek olmalıdır.

Trafik cezalarında başarı hangi rakamla ölçülmeli?

İki hayalî ilçeyi karşılaştıralım.

Birinci ilçede geçen yıl bin trafik cezası kesildi; bu yıl bin beş yüz ceza kesildi.

İkinci ilçede ise yol düzenlendi, tehlikeli kavşak görünür hâle getirildi ve sürücüler uyarıldı. Orada kesilen ceza sayısı beş yüzden üç yüze düştü.

Yalnız kasaya giren paraya bakarsak hangi ilçeyi başarılı sayarız?

Birinci ilçenin daha fazla ceza toplaması, yollarının daha güvenli olduğunu göstermez.

İhlaller, kazalar ve aynı sürücünün tekrar ettiği hatalar da incelenmelidir. İkinci ilçede bunlar azaldıysa azalan ceza geliri iyi bir sonucun işareti olabilir.

Ama burada başka bir ihtimali de göz ardı etmeyelim.

Ceza sayısının azalması her zaman kurallara daha fazla uyulduğu anlamına gelmeyebilir. Denetim azalmışsa tespit edilen ihlal de azalabilir.

Bu yüzden yalnızca kesilen ceza sayısına bakmak yeterli değildir. Denetimin kapsamı, kaza sayıları, ihlallerin tekrarlanma oranı ve alınan önlemlerin sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

O hâlde kurumun başarısını hangi rakamla ölçeceğiz?

Ceza gelirleri bir performans hedefi olmalı mı?

Bir kuruma “Bu yıl şu kadar ceza geliri toplamalısın” hedefi koyduğumuzu varsayalım.

Kurum bir yandan ihlalleri azaltmakla, diğer yandan gelir hedefine ulaşmakla görevlendirilmiş olur.

Bu iki hedef çatışabilir.

Ceza gelirleri ve trafik cezalarının devlet bütçesindeki yerini simgeleyen ceza makbuzu, adalet terazisi ve trafik yolu

İnsanlar da cezanın güvenlik için mi, para toplamak için mi kesildiğinden şüphe duyar.

Böyle bir şüphe, kurala duyulan güveni nasıl etkiler?

Ceza gelirleri kamu bütçesinde kayıt altına alınması gereken bir unsur olabilir. Fakat ceza kesen kurumların başarısını yalnızca tahsil edilen tutarla değerlendirmek, yaptırımın asıl amacını gölgede bırakır.

Önemli olan, kaç kişiye ceza yazıldığı kadar, kaç kişinin artık aynı hatayı yapmadığıdır.

Bir tehlikeli kavşakta kazalar azalmışsa, çevre kirliliğine neden olan davranışlar gerilemişse, kaçak yapılaşmanın önüne geçilmişse kamu yönetimi açısından gerçek kazanım burada aranmalıdır.

Çünkü kamu yararı, yalnızca kasaya giren parayla ölçülemez.

Ceza yerine ihlali azaltma hedefi konulsun

Bu yüzden önerim açık:

Ceza uygulayan kurumlar için tahsilat hedefi değil, ihlali azaltma hedefi konulsun.

Kesilen cezanın hukuka uygunluğu, itirazlar ve iptal edilen cezalar da izlensin.

Böylece yalnız ceza sayısını artıran bir kurumla gerçekten sorunu çözen kurum birbirinden ayrılır.

Bunu vatandaş nasıl görecek?

Sonuçlar anlaşılır biçimde yayımlansın.

Örneğin bir ilçede kaç ceza kesildiği, kaçına itiraz edildiği, kaçının iptal edildiği, kaza ve tekrar eden ihlal sayılarının nasıl değiştiği birlikte gösterilsin.

Buna alınan önleyici tedbirlerin sonuçları da eklensin. Bir kavşak yeniden düzenlendiyse sonraki dönemde kazalar ne kadar azaldı? Sürücülere yönelik bilgilendirme yapıldıysa aynı ihlal yeniden yaşandı mı?

Bu sorulara verilecek cevaplar, yalnızca ceza gelirlerini açıklamaktan daha fazlasını ortaya koyar.

Sayılar tek başına hüküm vermez; olayların nedenini incelemek yine gerekir.

Fakat bu bilgiler, doğru soruları sormamıza yardım etmez mi?

Devletin asıl kazancı ceza değil, önlenen zarardır

Ayşe teyzenin sorusuna dönersek:

Herkes kurala uysa devletin bütçesi sarsılmamalı. Tam tersine, daha az kaza, daha az zarar ve daha güvenli bir hayat ortaya çıkmalı.

Burada bütçenin gelir tarafı kadar, önlenen zararların toplum açısından değerini de düşünmeliyiz.

Bir trafik kazası yaşanmadığında yalnızca bir ihlal önlenmiş olmaz. İnsan hayatı korunur, sağlık ve onarım giderleri azalabilir, aileler maddi ve manevi kayıplardan kurtulabilir.

Çevreyi kirleten davranışlar azaldığında da yalnızca ceza gelirleri düşmez; temizleme ve iyileştirme ihtiyacı azalabilir.

Bu kazanımları ceza makbuzlarının toplamında göremeyiz.

Devletin asıl kazancı ceza makbuzunda değil, önlenen zarardadır.

O hâlde yıl sonunda şu üç soruyu birlikte soralım:

Kaç ceza kesildi?

İhlal ne kadar azaldı?

Aynı kişi ihlali tekrarladı mı?

Bu üç sorunun cevabı, yalnızca devletin ne kadar para topladığını değil, koyduğu kuralların ne kadar işe yaradığını da görmemizi sağlar.

Çünkü iyi işleyen bir kamu düzeninde asıl başarı, daha fazla insanın ceza ödemesi değil; daha az insanın ceza gerektiren davranışlarda bulunmasıdır.




Yılmaz Sönmez
Bilgisayar Mühendisi

YORUMLAR

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

YAZARLAR
TÜMÜ

SON HABERLER